CHIẾN LƯỢC “KIỀNG BA CHÂN” VÀ BÀI HỌC THÀNH CÔNG TRONG CUỘC CHIẾN CHỐNG THAM NHŨNG TẠI HỒNG KÔNG

Tham nhũng từng là “quốc nạn” gây nhức nhối xã hội Hồng Kông những năm 1960-1970. Tuy nhiên, với quyết tâm chính trị sắt đá và một chiến lược đúng đắn, Đặc khu hành chính này đã chuyển mình mạnh mẽ, từ một nơi hối lộ tràn lan trở thành một trong những nền công vụ trong sạch nhất thế giới. Bí quyết nằm ở mô hình ICAC và phương pháp tiếp cận “3 mũi nhọn”.

1. Từ quá khứ “u ám” đến quyết tâm thay đổi vận mệnh

Vào những năm giữa thế kỷ 20, tham nhũng tại Hồng Kông nghiêm trọng đến mức len lỏi vào mọi ngóc ngách đời sống. Từ việc đi khám bệnh, xin việc làm đến các dịch vụ công cơ bản, người dân đều phải “lót tay”. Đỉnh điểm của sự phẫn nộ là vụ bê bối của cựu Cảnh sát trưởng Peter Godber bỏ trốn với khối tài sản bất chính khổng lồ năm 1973.

Trước làn sóng biểu tình của nhân dân, chính quyền Hồng Kông đã nhận ra rằng: Nếu không tiêu diệt được tham nhũng, sự tồn vong của chế độ sẽ bị đe dọa. Năm 1974, Ủy ban Chống tham nhũng độc lập (ICAC) ra đời, đánh dấu một bước ngoặt lịch sử, biến Hồng Kông thành “miền đất dữ” đối với quan tham.

2. Phương pháp tiếp cận “3 mũi nhọn”: Sự kết hợp hoàn hảo

Thành công của ICAC không chỉ đến từ việc bắt giữ, mà đến từ một chiến lược toàn diện được ví như chiếc “kiềng ba chân” vững chắc:

• Mũi nhọn thứ nhất – Thực thi pháp luật (Điều tra): Đây là mũi chủ công với nguyên tắc “không có vùng cấm”. ICAC có quyền hạn độc lập, chỉ báo cáo trực tiếp cho Trưởng Đặc khu. Mọi hành vi tham nhũng, dù ở cấp bậc nào, đều bị điều tra quyết liệt và xử lý nghiêm minh bằng những bản án có tính răn đe cao. Tỷ lệ kết án của ICAC luôn duy trì ở mức ấn tượng (trên 80%).
• Mũi nhọn thứ hai – Phòng ngừa (Vắc-xin hệ thống): Thay vì đợi tội phạm xảy ra mới xử lý, Cục Phòng ngừa tham nhũng của ICAC chủ động rà soát các lỗ hổng trong quy trình làm việc của các cơ quan chính phủ và tổ chức công. Họ tư vấn cách minh bạch hóa thủ tục, cắt giảm cơ chế “xin – cho” và tăng cường kiểm soát nội bộ, giúp loại bỏ điều kiện và cơ hội để tham nhũng nảy sinh.
• Mũi nhọn thứ ba – Giáo dục cộng đồng (Xây dựng đạo đức): Đây là mũi nhọn mang tính bền vững nhất. ICAC tập trung vào việc thay đổi nhận thức của người dân, xây dựng một nền văn hóa “liêm chính là giá trị cốt lõi”. Thông qua các chương trình giáo dục từ ghế nhà trường đến cộng đồng, người dân được khuyến khích dũng cảm tố cáo và nói không với hối lộ.

3. Sức mạnh thể chế và niềm tin của nhân dân

Mô hình Hồng Kông minh chứng rằng: Công cụ chống tham nhũng chỉ mạnh khi nó đi đôi với sức mạnh thể chế và sự ủng hộ của người dân.

• Đội ngũ tinh nhuệ: Cán bộ ICAC được tuyển chọn khắt khe, có chế độ đãi ngộ cao nhưng đi kèm với cơ chế giám sát cực kỳ nghiêm ngặt để đảm bảo “người gác đền” cũng phải sạch.
• Điểm tựa từ nhân dân: Khi người dân tin tưởng rằng người tố cáo được bảo vệ và kẻ tham nhũng chắc chắn bị trừng phạt, họ sẽ trở thành “cánh tay nối dài” của cơ quan chức năng. Hiện nay, hơn 80% người dân Hồng Kông sẵn sàng tố cáo tham nhũng và phần lớn trong số đó không ngại công khai danh tính – một minh chứng hùng hồn cho niềm tin tuyệt đối vào hệ thống.

4. Bài học cho chúng ta

Kinh nghiệm của Hồng Kông để lại những bài học quý giá:

1. Quyết tâm chính trị là tiên quyết: Phải có một cơ quan chống tham nhũng đủ độc lập và quyền năng.
2. Xử lý gốc rễ thay vì phần ngọn: Chống tham nhũng không chỉ là bắt bớ, mà phải là tổng hòa giữa “trị bệnh” (điều tra), “phòng bệnh” (ngăn ngừa) và “xây dựng kháng thể” (giáo dục).
3. Công khai và Minh bạch: Biến mọi quy trình thành “lồng kính” để không còn chỗ tối cho những hành vi mờ ám.

Kết luận: Cuộc chiến chống tham nhũng không phải là câu chuyện một sớm một chiều, nhưng với phương pháp tiếp cận đúng đắn và sự đồng lòng của toàn xã hội, chúng ta hoàn toàn có thể xây dựng một nền công vụ liêm chính, kiến tạo môi trường kinh doanh minh bạch và bền vững.

Nguồn:

1. https://thanhtra.com.vn/ho-so-tu-lieu-5BB56E560/kinh-nghiem-chong-tham-nhung-cua-hong-kong-phuong-phap-tiep-can-3-mui-nhon-5122bec73.html

2. https://thanhtra.com.vn/ho-so-tu-lieu-5BB56E560/kinh-nghiem-chong-tham-nhung-cua-hong-kong-tu-hoi-lo-tran-lan-den-mien-dat-du-cho-quan-tham-5122bec25.html

3. https://thanhtra.com.vn/ho-so-tu-lieu-5BB56E560/kinh-nghiem-chong-tham-nhung-cua-hong-kong-suc-manh-the-che-va-su-ung-ho-cua-nguoi-dan-5122bec88.html